دانشنامه

درمان آفت دهانی و تبخال با اسانس گیاه مُورد

 آفت دهانی و علل بروز آن:

    آفت دهان زخم های ملتهب کوچک و عمیق در دهان است که بعضی اوقات خوردن و آشامیدن را سخت و دردناک می‌کند. عناوین زخم‌های کوچک راجعه آفتی و نیز استوماتیت آفتی راجعه نیز برای این زخم‌ها به کار می‌رود. آفت دهان در زمره شایعترین ضایعات دهانی است و بصورت یک یا چند زخم محدود به مخاط دهان که دردناک و عود کننده است تظاهر می­کند. اوج شیوع فصلی آفت دهان در زمستان و بهار است و تقریباً ۲۰ درصد از کل جمعیت در هر مقطع زمانی به این بیماری مبتلا می­باشند.

     آفت­های دهانی به دو نوع تقسیم می­شوند. اولین نوع آن، آفت دهان ساده نامیده می­شود، که ۳ تا ۴ بار در سال رخ داده و هر بار نهایتاً تا ۱ هفته باقی می­ماند. نوع دوم آن، آفت دهان پیچیده است. این نوع آفت دهان غیرمعمول­تر می­باشد و بیشتر در افرادی که قبلاً به این بیماری مبتلا بوده­اند رخ می­دهد. درد و اذیت این زخم‌ها متفاوت است و از اندک تا بسیار دردناک می­تواند باشد که در اینصورت زندگی عادی فرد بیمار را مختل می­نماید.

     التهاب مخاط دهان ممکن است ناشی از هر یک از بیماری­های متعدد دهانی باشد و یا ممکن است از علایم همراه  سایر بیماریها باشد. مکانیسم دقیق ایجاد آفت هنوز به درستی روشن نیست. ولی به نظر می‌رسد واکنش‌های ایمنی بدن بیمار در ایجاد آن دخیل باشد. زخم‌های آفتی وقتی ایجاد می‌شوند که به دلایل نامشخصی، سیستم ایمنی فرد بیمار وجود یک مولکول ناشناخته را اعلام می‌دارد. حضور این مولکول­ها باعث حمله سلولهای دفاعی بدن (لنفوسیت‌ها) خواهد شد (همانند حمله همین سلولها به عضو پیوند شده به بیمار). نتیجه این فرآیند پیدایش زخم‌های آفتی می­باشد.

 چه عواملی باعث پیدایش آفت دهان می‌شوند؟

     عوامل مختلفی باعث پیدایش زخم‌های آفتی می‌شوند. هر یک یا ترکیبی از این موارد می‌تواند در پیدایش زخم‌های آفتی نقش داشته باشد:

1 –  استرس‌های روحی روانی(مثلاًافزایش زخم‌های آفتی نزدیک امتحانات دانشجویان

2 – کمبودهای ویتامینی (مثلاً کمبود ویتامین‌های  B1 , B2 , B6 , C)

3 – کمبود سایر مواد تغذیه‌ای: مثل کمبود روی, اسید فولیک, آهن, کلسیم, سلنیم

4 – آلرژی (حساسیت): مثلاً حساسیت­های غذایی(مثل آلرژی به گلوتن و یا میوه‌هائی مثل لیمو, پرتقال, سیب, گوجه‌فرنگی و یا توت‌فرنگی, پنیر و سایر لبنیات, شکلات, گردو) و یا افزودنی‌های خوراکی (مثل سینامون آلدئید و یا بنزوئیک اسید) و یا سایر مواد مثل آدامس, مواد دندانپزشکی, داروها و غیره

5 – تغییرات هورمونی: مثلاً افزایش زخم‌های آفتی در خانمها در زمان عادت ماهیانه و یا کاهش زخمهای آفتی در  دوران بارداری

6 – مسائل ژنتیکی: شیوع بیشتر آفت در فرزندان بیماران مبتلا در مقایسه با افراد سالم

7 – عوامل عفونی

8 –  شرایط پزشکی خاص و بیماریهای مشخص مثل اختلال عمل نوتروفیلی, بیماری بهجت, بیماری التهابی روده, بیماری سیلیاک و کراون و بیماران مبتلا به ایدز

9 – خمیر دندانها یا دهانشویه‌های حاوی سدیم لوریل سولفات (SLS)

10- تروما یا آسیب به مخاط دهان (مثلاً تحریک مخاط در اثر یک دندان تیز یا بعضی غذاها و داروها (مثل داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی, بتابلاکرها) و داروهای شیمی‌ درمانی که همگی ارتباطی با بروز آفت‌های دهان دارند.

تبخال:

آفت دهانی

     تبخال نوعی عفونت ویروسی است که به آن هرپس سیمپلکس هم می­گویند. این ویروس باعث ایجاد تاول­های ریز و التهاب در برخی نقاط بدن از جمله لب­ها و اطراف آن می­شود. منابع علمی می­گویند که حدود دو سوم انسانها به ویروس تبخال آلوده می­شوند. تبخال در برخی افراد هیچگاه مشاهده نمی­شود ولی اگر فردی برای بار اول دچار آن شد ویروس بیماری همیشه در سلول های عصبی وی باقی مانده و هنگام ضعف سیستم دفاعی بدن مجدداً بروز می­نماید. برخلاف تصور عامّه، سرماخوردگی عامل ایجاد تبخال نیست. تبخال به دلیل ویروسی به نام هرپس سیمپلکس به وجود می­آید.

این ویروس از طریق تماس با ضایعه تبخال و یا ترشحات بدن فرد آلوده به ویروس قابل انتقال به سایر افراد است. معمولا اولین برخورد با ویروس همراه با بیماری سیستمیک و تب می­باشد اما پس از بهبود، این ویروس برای همیشه در سلول های عصبی پنهان شده و هیچگاه کاملا درمان نمی­شود. به عقیده دانشمندان وجود یک عامل ژنی در ایجاد حساسیت به تبخال در افراد یا مقاومت به آن دخالت دارد.

شایع­ترین محل درگیری تبخال

شایع­ترین محل درگیری تبخال در لب­ها و اطراف دهان است اما تبخال می­تواند در سایر نقاط بدن ازجمله ناحیه ژنیتال و چشم نیز مشاهده شود. معمولاً در اولین ابتلای فرد به تبخال، مدت زمان طولانی­تری فرد درگیر ضایعات تبخال می­شود. مثلا حدوداً 2 هفته زمان لازم است تا ضایعات بهبود یابند ولی در دفعات بعدی این مدت زمان به حدود یک هفته و یا کمتر نیز می­رسد. هر چند که تاکنون هیچ روش درمان قطعی و همیشگی برای تبخال تعریف نشده است، اما داروهای بدون نیاز به نسخه پزشک، برای کنترل علائم و کوتاه کردن طول دوره بیماری در داروخانه ها یافت می­شوند.

داروها به صورت محلول، پماد، کرم و ژل موجود بوده و عوارض ناشی از تبخال مانند درد و سوزش و خارش را کاهش می­دهند. علاوه بر اینها استفاده از کمپرس یخ نیز در تسریع روند بهبود ضایعات و کاهش عوارض و درد ناشی از آنها می­تواند موثر باشد .

عوامل ایجاد کننده تبخال کدامند؟

     همانگونه که ذکر شد پس از اولین مواجهه فرد با ویروس هرپس سیمپلکس این ویروس برای همیشه در سلول های عصبی فرد پنهان می­شود. برخی عوامل باعث تحریک این ویروس شده و منجر به ایجاد مجدد تبخال می­شوند. این عوامل متفاوت هستند و از تابش زیاد نور خورشید گرفته تا عواملی نظیر تب، استرس و قاعدگی در زنان را شامل می­شود.

برخی افراد ممکن است سالانه یک یا دو بار تبخال بزنند اما برخی دیگر ممکن است حتی هر ماه نیز دچار تبخال شوند.

آفت را با تبخال اشتباه نگیریم!

     تبخال اغلب روی لب­ها ایجاد می­شود اما آفت در داخل دهان بوجود می­آید. آفت هیچ ارتباطی با ویروس هرپس سیمپلکس نداشته و مُسری نیست.

هنوز علت اصلی بروز آفت کاملا مشخص نیست. آفت معمولا به طور ناگهانی ایجاد می شود اما تبخال اغلب علائم اولیه و پیش از ایجاد ضایعه نیز دارد. یعنی اغلب اوقات پوست ناحیه ابتلا به تبخال، قبل از بروز ضایعه حالت سوزش، درد و حتی قرمزی دارد و سپس تاول­های تازه در آن ناحیه ایجاد می­شود که به مرور خشک شده و ممکن است دچار عفونت ثانویه نیز شوند. معمولا تبخال از نظر ظاهری چندین مرحله را تا بهبودی کامل طی می­کند.

چه موقع لازم است برای درمان تبخال به پزشک مراجعه شود ؟

     در صورت ابتلا به تبخال چنانچه هر کدام از موارد زیر وجود داشته باشد لازم است که به پزشک مراجعه شود:

  • افرادی که دارایسیستم ایمنی ضعیف می باشند .
  • تبخالی که ضایعات آن با گذشت دو هفته هنوز بهبود نیافته باشد.
  • ایجاد علائم شدید بیماری
  • ایجاد ضایعات چشمی
  • افرادی که در فواصل کوتاه دچار ضایعات تبخال می شوند.

گیاه مُورد:

آفت دهانی

     مورد یا مورت با نام علمی  communis Myrtus  نام یک جنس گیاهی از تیره موردیان (میرتاسه) است. در آیین زرتشت، مورد گیاهی مقدس و نماد اهورا مزدا به شمار می­رود. در استان فارس این گیاه را جمع‌آوری می‌کنند و در زیر فرشهای اتاق عروس و داماد می­گذارند تا بوی خوش آن در حجله گاه منتشر شود.

این گیاه، درختچه یا بوته‌ای همیشه سبز است که بلندی آن تا ۵ متر هم می‌رسد. برگ‌های آن بیضی نوک تیز، متقابل و معطر حدود ۳ تا ۵ سانتی‌متر طول داشته و بسیار خوشبو است. گلبرگ‌های آن سفید و میوه توپی شکل آن به اندازه نخود و آبی رنگ مایل به سیاه با طعم گس و رزینی و دارای دانه های متعدد می‌باشد. برگ، میوه و گل‌های روی ساقه مورد، دارای خواص دارویی هستند.

محل رویش آن در ایران:

     مناطقی در گیلان، لرستان، کرمان، فارس، هرمزگان، بلوچستان، خراسان ، یزد و گیلان غرب در کرمانشاه می­باشد. اندام دارویی گیاه، برگ های خشک شده آن است.

ترکیبات شیمیایی موثر گیاه مُورد شامل تانن­ها، آسیل فلوروگلوسینول­ها (میرتوکومولون A و B)، اسانس (1و8- سینئول، آلفا پینن و میرتِنول) و اسیدهای­چرب (اولئیک­اسید، لینولئیک­اسید و پالمتیک­اسید) می­باشد.

 

خواص درمانی و ضد میکروبی گیاه مورد:

 

     اسانس مورد اثر ضدعفونی‌کنندگی دارد و از آن در مصارف داخلی و خارجی می‌توان استفاده کرد. همچنین در طب سنتی، مقوی معده، نیروزا و در رفع بیماری‌های دستگاه تنفس و مجاری ادرار به کار می‌رود. برای تقویت معده از پودر برگ آن می‌توان قبل از هر وعده غذایی استفاده کرد و در مصارف خارجی، در رفع بیماری‌های جلدی، مانند مواقعی که به علت بروز دانه‌های جلدی پوسته‌های کوچک و سفیدرنگ در پوست ظاهر می‌شود، می‌توان بهره برد.

غرغره جوشانده آن در ضدعفونی و رفع تحریک مخاط دهان مؤثر است. برای رفع عرق کردن و برطرف کردن بوی بد زیر بغل هرروز روغن مورد را به زیر بغل می­مالند و یا از پودر برگ آن استفاده می­کنند. مورد بوی بد دهان را رفع کرده و در تقویت موی سر و سیاه شدن آن نیز مفید است.

خواص ضد میکروبی

این گیاه خاصیت ضد میکروبی بالایی دارد و سرشار از ویتامین C است و زخم‌های داخلی را التیام می‌بخشد. در متون طب ایرانی به استفاده از آن در شستشو و ضد عفونی کردن زخم ها، رفع تحریکات مخاط دهان، تسکین درد دندان و رفع سستی لثه­ها و زخمهای دهان نیز اشاره شده است.

نتایج تحقیقات پزشکی، اثرات ضد میکروبی اسانس مورد را بر روی مهار رشد انواع میکروب ها مانند استافیلوکوکوس اورئوس، پسودوموناس آئروژینوزا و اشرشیاکلی ثابت کرده است. مواد موجود در اسانس گیاه مورد، اثرات ضد باکتری، ضد قارچ و ضد عفونی کنندگی دارند.

در مطالعه­ای اثر ضد ویروسی پماد حاوی10 درصد اسانس گیاه مورد در بیماران مبتلا به ویروس هرپس سیمپلکس نوع 1 و 2 ( عامل تبخال) بررسی شده و بیماران مبتلا به ویروس پس از 48  ساعت استفاده از پماد، بهبودی کامل یافته­اند. همچنین اسانس مورد با کاهش مهاجرت لکوسیت­ها به بافت آسیب دیده، فعالیت ضد التهابی نیز نشان می­دهد. در مطالعه­ دیگری ترکیب میرتوکومولون موجود در اسانس مورد، به عنوان ماده­ای با فعالیت ضدالتهابی قوی معرفی گردیده است.

     نکته قابل توجه این است که فرآورده‌های مُورد، نباید به مقادیر زیاد و بی‌رویه و برای مدت طولانی به کار روند، زیرا بر اثر دفع اسانس از راه دستگاه تنفس، مخاط برونش‌ها تحریک شده و عوارض ناراحت‌کننده‌ای می­تواند ایجاد ‌شود.

محلول موضعی میرتکس شرکت داروسازی باریج اسانس (تهیه شده از اسانس گیاه مُورد) یکی از بهترین محصولات دارویی استاندارد برای درمان آفت دهانی و تبخال است.

محلول موضعی میرتکس (Myrtex)

آفت دهانی
شکل دارویی :   محلول قطره 15 میلی لیتری غیر خوراکی

ترکیبات:  اسانس برگ گیاه مورد

اجزاء فرآورده: قطره حاوی اسانس گیاه مورد (Myrtus communis) به میزان ۵۷/۷ % ( حاوی حداقل ۹۴۶ میلی گرم سینئول) می­باشد.

مواد موثره: روغنهای فرّار مانند ۱ و ۸- سینئول ،‌آلفا پینن ، میرتنول ،‌لیمونن ،‌میرتول

آثار فارماکولوژیک و مکانیسم اثر: مکانیسم اثر این دارو تا کنون شناخته نشده است . مونو و سزکوئی ترپنهای موجود در اسانس مورد دارای خاصیت ضد باکتریایی ، ضد قارچی و دزانفکتانت می باشند.

موارد و مقدار مصرف: این فرآورده در درمان آفت خفیف بکار می رود. روزی ۶-۵ مرتبه، هر بار۱۰ قطره از محلول را روی تنظیف تمیز ریخته به مدت ۳۰ ثانیه روی ضایعات قرار دهید.

عوارض جانبی: مصرف مقادیر بیش از حد ممکن است موجب سوزش موضعی، سرگیجه، تهوع، استفراغ شود.

تداخلات مهم: در مصرف همزمان این دارو با پماد میرتوپلکس احتمال تداخل و تشدید اثر وجود دارد.

توصیه ها: از تماس این محلول با چشم اجتناب شود.

موارد منع مصرف: در صورت وجود التهاب مجاری گوارشی یا صفرائی و بیماریهای کبدی مصرف داخلی این فرآورده ممنوع است.

دارو دور از دسترس کودکان نگهداری شود.

مصرف در بارداری و شیردهی: ایمنی مصرف این دارو در دوران بارداری و شیردهی به اثبات نرسیده است.

موارد احتیاط در کودکان: با مصرف این فرآورده احتمال بروز واکنشهای آلرژیک وجود دارد. از آنجائی که اسانس مورد بر روی صورت کودکان موجب اسپاسم حنجره و برونش ، حملات شبه آسم و حتی نارسایی تنفسی می­گردد هنگان مصرف این فرآورده در افراد فوق می باید احتیاط لازم صورت گیرد.

2061cookie-checkدرمان آفت دهانی و تبخال با اسانس گیاه مُورد
برچسب‌ها

نوشته‌های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن